- قرصهای ضدبارداری با وارد کردن مقادیر مشخصی از هورمونهای مصنوعی مثل استروژن و پروژسترون به جریان خون، جلوی تخمکگذاری ماهانه را به طور کامل میگیرند. وقتی تخمکی از تخمدانها آزاد نشود، عملا هیچ لقاحی هم با اسپرم صورت نخواهد گرفت و احتمال بارداری صفر میشود.
- ترکیبات خاص این قرصها باعث ضخیم شدن مخاط دهانه رحم و افزایش غلظت ترشحات آن میشود که مثل یک سد بسیار محکم جلوی حرکت آزادانه اسپرمها را میگیرند و متوقفشان میکنند.
- لکهبینی متناوب بین دورههای پریود، احساس حالت تهوع در روزهای ابتدایی و سردردهای ضرباندار و میگرنهای هورمونی از عوارض آن هستند.
- اگرچه در اکثر مواقع عوارض آن بصورت خیلی خفیف نشان داده میشود. اما در موارد بسیار نادر ممکن است با نشانههای شدیدتری همراه باشد که حتما باید به پزشک مراجعه گردد.
- مصرف طولانیمدت و دائمی این محصول اصلا توصیه نمیشود، البته هیچ تحقیق علمی معتبری تا امروز مسئله نازایی بر اثر مصرف قرصهای ضدبارداری را تایید نکرده است و معمولا بلافاصله پس از قطع مصرف دارو، سیستم باروری به سرعت به حالت طبیعی خود برمیگردد.
- استفاده از کاندوم یکی از موثرترین روشها برای پیشگیری از بارداری ناخواسته بوده که هیچ عوارضی هم ندارد.
قرص ضد بارداری چیست؟
قرص ضد بارداری (به انگلیسی oral contraceptives) که به آن OCP هم گفته میشود، نوعی داروی خوراکی برای جلوگیری از حاملگی ناخواسته بانوان است. بعضی از قرصها قبل از رابطه استفاده میشوند و تا حد زیادی مانع از بارداری میشوند، اما گاهی اوقات ممکن است به هر دلیلی از هیچ روش محافظتی مثل کاندوم یا قرص استفاده نکرده باشید که در چنین حالتی باید از قرص اورژانسی که مخصوص بعد از رابطه هست، استفاده گردد.
اگر میخواهید با انواع قرصهای جلوگیری از بارداری و عوارض هرکدام آشنا شوید، توصیه میکنیم تا پایان این مقاله همراه ما باشید. در انتها بهترین جایگزینهای بدون عارضه را نیز معرفی خواهیم کرد.
انواع قرص ضد بارداری
- اچدی (HD): قرص دوز بالا (High Dose) که به دلیل میزان بالای هورمونها، بیشتر برای موارد اورژانسی یا درمانهای خاص توسط پزشک تجویز میشه و عوارض جانبی بیشتری نسبت به بقیه داره.
- الدی (LD): قرص دوز پایین (Low Dose) که رایجترین نوع ضد بارداری خوراکی در ایرانه و برای مصرف روزانه و پیشگیری طولانیمدت کاربرد داره.
- تریفازیک (Triphasic): قرصی که در هر دوره، سطح هورمونهای اون در سه مرحله تغییر میکنه تا الگوی هورمونی طبیعی بدن شبیهسازی بشه و عوارض جانبی کاهش پیدا کنه.
- دیان (Dian / Cyproterone Compound): ترکیبی از استروژن و سیپروترون استات که علاوه بر پیشگیری از بارداری، اثرات ضد آندروژنی قوی داره و برای درمان آکنه شدید یا پرمویی در زنان (سندرم تخمدان پلیکیستیک) تجویز میشه.
- یاسمین (Yasmin): نمونهای با پروژستین نسل جدید (دروسپیرنون) که خاصیت ضد احتباس آب در بدن داره و نسبت به الدی، کمتر باعث افزایش وزن و تورم میشه.
- لاکینت (Lactinet) / لاینسترنول: قرصی که فقط حاوی پروژسترون هست و به دلیل نداشتن استروژن، بهترین گزینه برای دوران شیردهی محسوب میشه چون روی کیفیت شیر مادر تأثیر منفی نمیذاره.
- لوونورژسترل (Levonorgestrel / معروف به لونژیل یا تنسی): رایجترین قرص اورژانسی پروژستینی در ایران (با دوزهای ۰.۷۵ و ۱.۵ میلیگرم) که با مهار یا به تاخیر انداختن موقت تخمکگذاری، ترجیحاً ظرف ۷۲ ساعت اول پس از رابطه محافظتنشده مانع از بارداری میشه.
- الا (Ella / اولیپریستال استات): یک مدولاتور انتخابی گیرنده پروژسترون (SPRM) که کارایی بالاتری داره و حتی تا ۱۲۰ ساعت (۵ روز) بعد از رابطه جنسی پرخطر هم اثربخشی پیشگیری از بارداری رو حفظ میکنه.
داروها و هورمونهای پیشگیری چگونه در بدن کار میکنند؟
برای درک بهتر عوارض جانبی قرص ضدبارداری، ابتدا باید بدانیم این ترکیبات دقیقا چه تغییری در سیستم تولید مثل انسان ایجاد میکنند. این محصولات با وارد کردن مقادیر مشخصی از هورمونهای مصنوعی مانند استروژن و پروژسترون به جریان خون بانوان، جلوی تخمکگذاری ماهانه را به طور کامل میگیرند. وقتی تخمکی از تخمدانها آزاد نشود، عملا هیچ لقاحی هم با اسپرم صورت نخواهد گرفت و احتمال بارداری صفر میشود.
همچنین این ترکیبات خاص باعث ضخیم شدن مخاط دهانه رحم بانوان میشوند. این ترشحات غلیظ مانند یک سد بسیار محکم جلوی حرکت آزادانه اسپرمها را میگیرند و متوقفشان میکنند. با کمک این مکانیسمهای ترکیبی، شانس بارداری ناخواسته به حداقل ممکن میرسد. همین تغییرات ایجاد شده در سطح هورمونها، زمینهساز بروز واکنشهای طبیعی در بدن هستند که افراد باید درباره آنها آگاهی کامل داشته باشند.
شایعترین عوارض جانبی قرص ضدبارداری
سیستم ایمنی و غدد هر فرد واکنش متفاوتی به ورود ترکیبات شیمیایی نشان میدهد. وقتی برای اولینبار مصرف این محصولات را شروع میکنید، بدن به زمان کافی نیاز دارد تا با شرایط جدید کاملا سازگار شود. در ادامه 3 مورد از شایعترین عوارض مصرف قرص ضدبارداری را بررسی میکنیم. این موارد در روزهای ابتدایی بسیار پرتکرار هستند و جای هیچگونه نگرانی خاصی ندارند.
1- لکهبینی متناوب بین دورههای پریود
لکهبینی یا خونریزی بسیار خفیف بین دو چرخه قاعدگی، یکی از آشناترین واکنشهای سیستم زنانه به این محصولات محسوب میشود. بافتها در حال تنظیم ضخامت دیواره رحم با سطوح تازه هورمونی هستند. این مشکل پس از گذشت سه الی چهار ماه برطرف میشود؛ با این وجود، اگر خونریزی شدت پیدا کرد، مراجعه به پزشک متخصص زنان برای بررسی دقیقتر وضعیت بدن پیشنهاد بسیار خوبی است.
2- احساس حالت تهوع در روزهای ابتدایی
احساس تهوع خفیف، به خصوص در زمان شروع مصرف بستههای جدید، یک واکنش کاملا طبیعی و بیخطر محسوب میشود. برای کاهش این حس ناخوشایند، پیشنهاد ما این است که دارو را همراه با وعده شام یا درست قبل از خوابیدن مصرف کنید. اگر حالت تهوع با شدت بالا و برای چند ماه متوالی ادامه پیدا کرد، شاید برند داروی مصرفی شما باید تغییر کند.
3- سردردهای ضرباندار و میگرنهای هورمونی
نوسانات ایجاد شده در سطح هورمونهای جنسی، خصوصا افت ناگهانی ترشح استروژن، محرک اصلی شروع سردرد در برخی افراد به حساب میآید. بانوانی که سابقه حملات میگرنی دارند، ممکن است دردهای شدیدتری را تجربه کنند. پزشکان متخصص اغلب دوزهای پایینتر استروژن را برای این دسته از بیماران تجویز میکنند تا شدت سردردها و کلافگیهای ناشی از آن به شکل چشمگیری در طول روز کاهش یابد.
تغییرات خلقی و جسمی
بر اساس مقاله سایت معتبر WEBMD، دامنه عوارض جانبی قرص پیشگیری از بارداری فقط به دردهای جسمانی ختم نمیشود و گاهی روی وضعیت روان افراد هم تاثیر مستقیم میگذارد. سیستم عصبی وابستگی شدیدی به تعادل غدد دارد و هرگونه دستکاری در آنها میتواند احساسات را دستخوش نوسان کند. بیایید نگاهی دقیق به این واکنشهای جسمی و روحی بیندازیم تا بدانیم دقیقا با چه مسائلی در طول این مسیر روبرو خواهیم شد:
- حساس شدن بافت سینهها و احساس تورم در هفتههای اول شروع مصرف دارو
- تجربه دورههای کوتاه مدت افسردگی خفیف یا احساس بیحوصلگی مفرط در روزهای خاصی از ماه
- تغییر در میزان ترشحات طبیعی واژن، شامل افزایش چشمگیر یا کاهش محسوس رطوبت این ناحیه
- تحریکپذیری بالاتر از حد نرمال و واکنشهای احساسی بسیار سریعتر به اتفاقات ساده روزمره
- بروز تغییرات جزئی در میزان رطوبت چشم و بینایی برای افرادی که از لنزهای تماسی استفاده میکنند
- شکلگیری جوشها و آکنههای پوستی ملتهب در نواحی صورت و گردن در اثر عدم تعادل غدد
- احساس نفخ مداوم در ناحیه شکم و دستگاه گوارش در روزهای نزدیک به دوره قاعدگی
- بهمریختگی جزئی در الگوهای خواب شبانه و تجربه بیخوابیهای مقطعی به دلیل نوسان هورمونی
ارتباط و تاثیر مصرف قرص ضد حاملگی بر وزن بانوان
یکی از بزرگترین دغدغههای بانوان هنگام شروع این رژیم درمانی، ترس از چاقی مفرط و از دست دادن تناسب اندام است. حقیقت پزشکی این است که شدت و نوع عوارض جانبی قرصهای ضدحاملگی روی سیستم بدنی هر فردی یکسان نخواهد بود. بعضی افراد افزایش وزن را تجربه میکنند که بیشتر به دلیل تجمع مایعات است. جدول زیر این واکنشها را به شکل دقیقتری باز میکند:
|
نوع واکنش بدنی |
دلیل اصلی بروز این حالت در بدن |
راهکار کاربردی برای مدیریت شرایط |
مدت زمان درگیری با عارضه |
|---|---|---|---|
|
افزایش وزن مقطعی |
جمع شدن مایعات (احتباس آب) در بافتها و سلولهای بدن |
کاهش مصرف نمک طعام و نوشیدن آب کافی طی روز |
موقت (برطرف شدن کامل پس از گذشت چند ماه) |
|
کاهش تمایلات جنسی |
افت ترشح طبیعی هورمون تستوسترون در اثر ترکیبات دارو |
استفاده از ژلهای روانکننده باکیفیت یا تغییر برند قرص |
کاملا متغیر (بستگی مستقیم به فرم ژنتیکی بدن دارد) |
|
افزایش میل جنسی |
از بین رفتن ترس دائمی از بارداری ناخواسته و استرسها |
لذت بردن از یک رابطه جنسی ایمن و کاملا آرامشبخش |
همیشگی (تا زمان قطع کامل مصرف داروی پیشگیری) |
|
ظاهر شدن لکهای تیره |
واکنش رنگدانههای پوست به افزایش سطح استروژن مصنوعی |
استفاده مداوم از کرمهای ضد آفتاب و کلاههای لبهدار |
طولانی مدت (ممکن است تا قطع دارو باقی بماند) |
نشانههای پرخطر هشداردهنده
اگرچه اغلب عوارض جانبی قرص ضدبارداری بسیار خفیف و زودگذر ارزیابی میشوند، بروز برخی مشکلات جدیتر نیز امکانپذیر است. لخته شدن خون درون رگها یکی از همین خطرات بسیار نادر اما پر اهمیت است که به توجه فوری تیم پزشکی احتیاج دارد. با مشاهده هر یک از علائم زیر که به سندرم اختصاری ACHES شهرت دارند، باید بلافاصله مصرف دارو را متوقف کرده و پیگیری کنید:
- احساس درد بسیار شدید و ناگهانی در نواحی پایین شکم یا لگن که با مصرف مسکنهای رایج آرام نمیشود.
- بروز دردهای تیز در قفسه سینه، تنگی نفس شدید در حالت استراحت یا سرفههای خونی بدون هیچ دلیل قبلی.
- سردردهای بسیار شدید، ضرباندار و ناگهانی که همراه با احساس سرگیجه، تاری دید یا ضعف عضلانی یکطرفه باشند.
- مشکلات بینایی ناگهانی مانند دوبینی چشمها، تاری دید شدید یا از دست دادن موقت بینایی در یکی از چشمها.
- احساس درد، تورم، گرمای غیرعادی یا قرمزی بسیار شدید در یکی از پاها، خصوصا در قسمت پشت ساق پا یا ران.
- بروز اختلالات ناگهانی در تکلم روان، از دست دادن تعادل بدن هنگام راه رفتن یا بیحسی شدید در دست و پا.
راهکارهایی برای کاهش شدت عوارض جانبی
برای اینکه دوران سازگاری بدن با این قرصها بسیار راحتتر و بیدردسرتر سپری شود، راهکارهای ساده و فوقالعاده کاربردی در دسترس است. با رعایت دقیق این نکات بهداشتی و تغذیهای، شدت عوارض جانبی قرص ضد بارداری به میزان قابل توجهی کم میشود. این ترفندهای خانگی به شما کمک میکنند تا کنترل بسیار بهتری روی وضعیت جسمانی و آرامش ذهن خود در طول ماه داشته باشید:
- داروی پیشگیری را هر روز راس یک ساعت کاملا مشخص مصرف کنید تا سطح ترکیبات شیمیایی خون همیشه ثابت بماند.
- برای جلوگیری از احساس حالت تهوع، قرص را حتما با معده پر، بعد از وعده شام یا همراه با یک لیوان کامل آب بنوشید.
- در صورت بروز درد و حساسیت سینهها، از سینهبندهای نخی، بدون فنر و راحتتر برای استفاده در روزمره کمک بگیرید.
- داشتن یک رژیم غذایی سالم، سرشار از فیبر و کمنمک را برای جلوگیری از تجمع مایعات اضافی در بدن جدی بگیرید.
- ورزشهای سبک و هوازی مانند پیادهروی سریع یا حرکات کششی یوگا را به برنامه روزانه اضافه کنید تا گردش خون بهبود پیدا کند.
- مصرف مکملهای ویتامین ب-کمپلکس با تایید پزشک معالج، برای تثبیت خلق و خو و کاهش دردهای عصبی بسیار کمککننده است.
قرص یا کاندوم
قطعا استفاده از داروهای شیمیایی تاثیر و کارایی خیلی زیادی دارند اما همانقدر که موثر هستند، به همان اندازه هم باید عوارض و اثرات منفی آن را درنظر داشته باشید. آنچه در بالا خواندیم بهوضوح نشان دهنده عوارض خیلی زیاد استفاده از این داروهاست که علاوه بر سلامت جسمی، روی روابط زناشویی شما هم تاثیر میگذارد. بنابراین پیشنهاد میکنیم تا زمانیکه مجبور نشدهاید، فقط از کاندوم بعنوان یک جایگزین 100% مطمئن و ایمن استفاده کنید.
استفاده از کاندوم برای جلوگیری از بارداری یک روش کاملا استاندارد بوده و درواقع این محصول در ابتدا فقط برای همین هدف تولید شده بود. همچنین قرصهای ضد بارداری هیچگونه محافظتی در برابر بیماریهای مقاربتی (STIs) ندارند، اما کاندم یک پوشش محافظ چندکاره بوده که از بروز بسیاری از بیماریهای جنسی نیز جلوگیری میکند.
سخن پایانی
انتخاب روش صحیح پیشگیری، دغدغهای بسیار مهم برای زوجین است. با توجه به عوارض جانبی قرص ضدبارداری، راههای جایگزین بدون هورمون و کمخطرتر هم وجود دارند. محصولات مراقبتی باکیفیت مثل انواع کاندوم، بدون هیچگونه دستکاری هورمونی، سلامت شما را تضمین خواهند کرد. همانطور که در این مقاله خواندیم، استفاده از داروهای شیمیایی دارای اثرات منفی بسیار هستند که در صورت استفاده طولانیمدت ممکن است بر زندگی و رابطه زناشویی شما نیز تاثیر بگذارد. برای تجربه یک رابطه کاملا امن، لذتبخش و بدون استرس، همین حالا محصولات اورجینال بهداشتی را از فروشگاه اینترنتی وی نایت خریداری کنید و آرامش مطلق را به زندگی خود هدیه دهید.
سوالات متداول (FAQ)
خیر، هیچ تحقیق علمی معتبری تا امروز این موضوع را تایید نکرده است. بلافاصله پس از قطع مصرف دارو، سیستم باروری به سرعت به حالت طبیعی خود برمیگردد و امکان بارداری مجدد به وجود میآید.
بیشتر نشانههای آزاردهنده جسمی مانند لکهبینی، حالت تهوع خفیف یا حساسیت سینهها در بازه زمانی دو تا سه ماهه به طور کامل از بین میروند و سیستم دفاعی بدن با این شرایط جدید سازگار خواهد شد.
به محض یادآوری باید آن قرص فراموش شده را مصرف کنید. اگر زمان نوبت بعدی فرا رسیده است، دو عدد را همزمان بخورید و برای اطمینان بیشتر طی روزهای آینده از روشهای جایگزین کاندوم هم استفاده کنید.
قطعا استفاده از کاندوم بهترین و موثرترین روش خواهد بود.
قرص اورژانسی نوعی داروی ضد بارداری است با این تفاوت که برای بعد از رابطه مورد استفاده قرار میگیرد. یعنی اگر بعد از رابطه متوجه شدید که اسپرم مرد وارد رحم شده است، برای پیشگیری باید بلافاصله از این دارو استفاده کنید.