بررسی علمی 5 دلیل تغییرات واژینال + علائم و روش درمان

افتادگی واژن یا شل شدگی چیست؟

بعنوان یک فروشگاه و مرجع تخصصی محصولات زناشویی در ایران، بارها شاهد این بودیم که کاربران و مشتریان محترم در خصوص «علت گشاد شدن واژن» سوالات متعددی را مطرح کرده‌اند و همچنین طی بررسی صورت گرفته توسط تیم تولید محتوای وینایت، مسئله شل شدن عضلات کف لگن بانوان؛ میزان جستجوی بسیار زیادی در فضای مجازی داشته است.

اگر شما هم به دنبال پاسخ این سؤال هستید که علت گشادی واژن چیست؟ و چرا بعد از زایمان این اتفاق می‌افتد؟ در این مقاله سعی کردیم تا با استناد بر یافته‌های معتبر علمی بصورت کاملا دقیق تمام عوامل و روش‌های درمان آن را بررسی کنیم.

در ابتدا باید بگوییم که از نظر علمی و پزشکی واژن (vagina) یک بافت عضلانی با خاصیت کشسانی بسیار بالا بوده که در حالت طبیعی می‌تواند تا حد زیادی منبسط شده و دوباره به حالت قبلی بازگردد. (شبیه همان اتفاقی که در زایمان طبیعی رخ می‌دهد). بنابراین از نظر علمی چیزی تحت عنوان گشاد شدن واژن  وجود ندارد بلکه اتفاقی که می‌افتد درواقع شل شدن عضلات کف لگن است که به تغییرات بافتی پس از زایمان، افزایش سن، یائسگی یا فشارهای مزمن روی لگن مربوط است.

گشادی واژن یا شل شدن واژن با چه علائمی همراه است؟

چطور بفهمیم واژن گشاد شده است؟ این مورد چیزی نیست که نیاز به مراجعه و معاینات پزشکی داشته باشد و تقریبا به راحتی قابل تشخیص اولیه است. (صرفا از نظر تشخیص اینگونه است و برای درمان و تشخیص دقیق‌تر بهتر است به پزشک مراجعه کنید)

برخی از نشانه‌های شل شدن واژن به شرح زیر هستند:

1. کاهش حمایت درناحیه لگن (احساس می‌کنید در ناحیه لگنی چیزی سر جایش نیست)
2. احساس سنگینی یا فشار در واژن
3. بی‌میلی و کاهش میل به رابطه
4. بی‌اختیاری ادرار هنگام سرفه یا عطسه
5. احساس درد یا ناراحتی در ناحیه لگن
6. احساس بیرون زدگی در ناحیه واژن

مهمترین دلیل گشاد شدن واژن

vagina بخشی از دستگاه تناسلی زنان است که به‌طور طبیعی خاصیت ارتجاعی دارد. دیواره‌های واژن از بافت عضلانی و همبند ساخته شده‌اند و عضلات کف لگن بعنوان یک نگهدارنده و محافظ برای آن عمل می‌کنند. وقتی این عضلات ضعیف شوند (دلایل آن را در ادامه بررسی می‌کنیم) فرد ممکن است احساس کند واژن «بازتر»، «شل‌تر» یا «کم‌حس‌تر» شده است که بصورت عامیانه تحت عنوان گشاد شدن تلقی می‌گردد.

1- بارداری و زایمان طبیعی

یکی از سوالات اصلی خانم‌ها این است که «علت گشاد شدن واژن بعد از زایمان چیست؟» وزن جنین و تغییرات هورمونی در دوران حاملگی فشار زیادی بر عضلات کف لگن وارد می‌کنند و همچنین موقع زایمان طبیعی اگر نوزاد درشت باشد، زایمان طولانی شود یا پارگی و اپیزیوتومی (برش جراحی در ناحیه بین واژن و مقعد) رخ دهد، عضلات و بافت‌های واژن و لگن تحت کشش قرار می‌گیرند که این کشش ممکن است باعث شود:

• عضلات کف لگن ضعیف شوند
• بافت‌های همبند خاصیت ارتجاعی کمتری پیدا کنند
• دهانه واژن شُل شود
• میل جنسی کمتر شود
• کنترل عضلات تغییر کند

البته زایمان طبیعی به معنای آسیب دائمی نیست!! بلکه در اکثر مواقع بدن به‌مرور زمان تا حد زیادی بافت‌های آسیب دیده را ترمیم می‌کند و خصوصا اگر فرد تمرینات کگل را انجام دهد این مورد با سرعت بیشتری پیش می‌رود.

2- افزایش سن

کلاژن و الاستین دو ماده بسیار مهم و اساسی هستند که وظیفه ایجاد استحکام و افزایش انعطاف‌پذیری بافت‌ها را برعهده دارند. با افزایش سن میزان این دو ماده در بدن کاهش یافته و در نتیجه دیواره واژن دیگر مانند گذشته سفت و محکم نخواهد بود.

از طرفی افزایش سن باعث کاهش توده عضلانی (تحلیل رفتن و کوچک شدن عضلات) در سراسر بدن از جمله ناحیه کف لگن می‌شود و به همین دلیل اکثر زنان در دهه‌های 40، 50 و پس از آن احساس شل شدگی یا گشادی واژن را تجربه خواهند نمود.

برای یافتن بهترین روش درمان، لطفا تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

3- یائسگی و کاهش استروژن

یائسگی (Menopause) یک مسئله کاملا طبیعی است و همه بانوان با افزایش سن آن را تجربه می‌کنند. این مورد از عوامل اصلی ایجاد کننده تغییرات بافتی در دستگاه تناسلی بانوان است که باعث کاهش انعطاف پذیری، خشکی واژن و همچنین شل شدن این ناحیه از بدن می‌شود.

رفع خشکی واژن با استفاده از ژل روان کننده

یائسگی باعث کاهش استروژن در بدن شده که در نتیجه آن جریان خون، رطوبت و کیفیت بافت‌ها تغییر کرده و دیگر مانند دوران جوانی نخواهند شد. بسیاری از خانم‌ها در دوران یائسگی با مشکلات زیر مواجه هستند:

• خشکی واژن
• کاهش لذت جنسی
• احساس شل شدگی اندام تناسلی
• درد هنگام مقاربت

4- ضعف عضلات کف لگن

یکی از دلایل کاملا علمی و دقیق‌ترین پاسخ به سؤال «علت گشاد شدن واژن چیست؟» ضعف عضلات کف لگن است. این عضلات درواقع مانند «داربست» عمل می‌کنند و وظیفه آن نگهداشتن اندام‌ها در جای درست است. بنابراین اگر به هر دلیلی این عضلات ضعیف شوند در نتیجه نگهداشتن عضلات واژن نیز با مشکلاتی مواجه خواهد شد و فرد احساس شل شدن یا افتادن را تجربه خواهد کرد.

علت ضعیف شدن عضلات کف لگن چیست؟

• زایمان طبیعی
• بارداری متعدد و زایمان‌های زیاد
• افزایش سن
• تحرک کم
• چاقی و افزایش وزن
• انجام حرکات ورزشی سنگین
• بلند کردن مکرر اجسام سنگین
• انجام برخی از جراحی‌های ناحیه لگن
• یبوست مزمن (تعجب نکنید، زور زدن طولانی‌مدت و بیش از حد هنگام دفع می‌تواند به عضلات و رباط‌های لگنی فشار وارد کند.)
• سرفه مزمن (آسم، برونشیت یا سیگار کشیدن باعث ایجاد سرفه‌های مداوم شده و شاید جالب باشد که بدانید سرفه شدید و مداوم فشار زیادی به کف لگن وارد می‌کند.)

5- افتادگی عضلات کف لگن (Vaginal Prolapse)

ضعیف شدن عضلات کف لگن یک مسئله جداگانه است و افتادگی لگنی یک مبحث دیگر  (هرچند این 2 مورد شباهت زیادی به هم دارند). گاهی اوقات گشاد شدن واژن درواقع افتادگی مثانه، رحم یا رکتوم است و در چنین حالتی عضلات و بافت‌ها به‌قدری ضعیف شده‌اند که یکی از اندام‌های لگن به سمت واژن پایین می‌آید. (تصور کنید یک سمت رو به بالا باشد و یک سمت رو به پایین!!!) به این حالت افتادگی لگنی (پرولاپس واژن) گفته می‌شود.

علائم افتادگی لگن

• احساس فشار در لگن
• احساس بیرون زدگی یا سنگینی در ناحیه واژن
• مشکلات ادراری
• ناراحتی هنگام رابطه زناشویی
• احساس وِل بودن و تحت کنترل نبودن واژن

 آیا رابطه جنسی زیاد باعث گشاد شدن واژن می‌شود؟

یکی از باورهای غلط این است که انجام نزدیکی و مقاربت زیاد باعث گشاد شدن واژن می‌شود. اما از نظر علمی یک رابطه زناشویی معمولی باعث گشاد شدن دائمی این ناحیه نخواهد شد. هرچند پس از رابطه و برای یک تایم خیلی محدود ممکن است این اتفاق بیافتد اما خاصیت کشسانی ناحیه واژن باعث می‌شود که بلافاصله به حالت قبلی خود بازگردد.

بنابراین چیزی بعنوان گشادی دائمی پس از نزدیکی، وجود ندارد. لذا اگر فرد بعد از برقراری رابطه احساس شل شدن و گشادی داشته باشد، باید عوامل دیگری مانند موارد زیر را در نظر گرفت:

• ضعف عضلات کف لگن
• کاهش استروژن
• زایمان قبلی
• خشکی واژن
• اضطراب یا کاهش برانگیختگی

روش‌های پیشگیری از شل شدن واژن

قطعا پیشگیری همیشه بهتر از درمان است و قطعا از نظر اقتصادی هم هزینه کمتری برای شما خواهد داشت. برای کاهش احتمال ضعیف شدن کف لگن و تغییرات واژینال باید سبک زندگی خودتان را تغییر دهید و سالم زندگی کنید. بعضی از اصلی‌ترین راهکارها برای جلوگیری از گشاد شدن و حفظ تناسب اندام به شرح زیر هستند:

تمرینات کگل

تمرینات کگل (Kegel exercise) به سفت کردن (انقباض) و سپس آزادکردن عضلات کف لگن اطلاق گفته می‌شود که انجام این حرکت تقویت این ناحیه شده و برای زنان بسیار مفید هستند. انجام صحیح و اصولی این تمرینات می‌تواند تا حد زیادی باعث تقویت و بهبود این ناحیه شوند.

کنترل وزن

تناسب اندام و کنترل وزن باعث کاهش فشار در ناحیه لگن شده و نقش خیلی مهمی در جلوگیری از عارضه شل شدن یا افتادگی لگنی دارد. تغذیه سالم، تحرک کافی و ورزش کردن از بهترین روش‌ها برای کنترل وزن هستند.

درمان یبوست

همانطور که اشاره کردیم، یبوست هم یکی از عوامل بروز مشکلات ناحیه لگن است و تغذیه سالم، اصلاح رژیم غذایی، مصرف فیبر و آب کافی در کنار پرهیز از زور زدن هنگام دفع باعث جلوگیری از آسیب‌های لگنی می‌شوند.

پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین

بله حق با شماست، «زن موجودی لطیف است نه انسانی ضعیف» اما این دلیل نمی‌شودکه برای اثبات آن شما اجسام سنگین را بلند کنید. بلند کردن وسایل سنگین باعث می‌شود تا فشار خیلی زیادی به ناحیه کف لگن وارد شود و عوارض زیادی را برای خانم‌ها به همراه دارد. بنابراین اگر شغل یا سبک زندگی شما جوری است که ناچار هستید این‌کار را انجام دهید، حداقل توصیه می‌شود تا از وسایل و ابزارها کمکی استفاده کنید تا این فشار کمتر شود.

ترک سیگار

سرفه مزمن یکی دیگر از دلایل افتادگی و شل شدن عضلات کف لگن است. خیلی از مواقع این مورد بدلیل مصرف بیش از حد سیگار اتفاق می‌افتد که در نتیجه آن و به‌مرور زمان عضلات لگن ضعیف خواهند شد. سیگار را ترک کنید،‌ اگر هم نمی‌توانید اینکار را انجام دهید،‌لااقل مصرف آن را کم کنید.

بهترین روش درمان شل شدگی واژن (درمان خانگی و درمان پزشکی)

با توجه به مواردی که تا اینجا بیان شده، بعضی از حالات مانند یائسگی هیچ راه پیشگیری ندارند و در همه خانم‌ها یک امر کاملا طبیعی است. اما بعضی دیگر از این موارد که باعث تغییرات واژینال می‌شوند راه‌های پیشگیری و درمان دارند. هرچند درمان هرکدام از اینها ممکن است متفاوت باشد و به علت اصلی به‌وجود آمدن مشکل بستگی دارد. اما در نهایت هدف یک چیز است (تنگ شدن واژن). برخی از روش‌های درمانی به شرح زیر هستند:

• تمرینات کف لگن و کگل (برخی مواقع هم برای پیشگیری و هم برای درمان بسیار مناسب هستند)
• فیزیوتراپی تخصصی کف لگن (نیاز به مراجعات پزشکی)
• درمان خشکی واژن با نظر پزشک
• HRT  یا هورمون درمانی در دوران یائسگی  (hormone replacement therapy )
• لوازم کمکی مانند ژل تنگ کننده فوری
• عمل جراحی برای پرولاپس یا افتادگی شدید

تغییرات واژینال و درمان پزشکی

بدن خانم‌ها نسبت به آقایان بسیار حساس‌تر است و نیاز به مراقبت بیشتری دارد (البته قصد جسارت به آقایون رو نداریم). شاید بتوان با استفاده از یکسری روش‌های خانگی مثل تمرینات کگل و محصولات بهداشتی جلوی این مشکل را گرفت. اما گاهی اوقات کنترل اوضاع از دست ما خارج است و حتما باید از علم پزشکی کمک گرفت.

بنابراین اگر چنین مواردی را احساس می‌کنید بهتر است به پزشک مراجعه شود:

1. بی‌اختیاری ادرار
2. احساس بیرون زدگی واژن
3. درد لگنی مداوم
4. درد شدید هنگام رابطه زناشویی
5. خونریزی غیرطبیعی
6. سابقه زایمان‌های متعدد و علائم شدید

سخن پایانی

در این مقاله که با استفاده از منابع معتبر علمی همچون سرویس سلامت ملی انگلیس NHS و کالج متخصصان زنان و زایمان امریکا ACOG تهیه شده است، به یک سوال مهم پاسخ دادیم و اثبات گردید که بصورت علمی چیزی تحت عنوان گشادی واژن وجود ندارد و این موضوع درواقع بروز یکسری اختلال و ضعف در ناحیه عضلات کف لگن می‌باشد. عمده دلایل به وجود آمدن این اختلال به مسائلی همچون زایمان‌های مکرر، افزایش سن، یائسگی، فشار زیاد روی بدن،‌ افزایش وزن خارج از کنترل و … باز می‌گردد.

اما نکته اصلی اینجاست که در بسیاری از مواقع تغییرات واژینال می‌توانند با استفاده از روش‌های خانگی و همچنین علم پزشکی تا حد زیادی بهبود یافته و حتی درمان گردد.

مجموعه وی نایت یکی از معدود فروشگاه‌های زناشویی در ایران است که به‌صورت کاملا تخصصی در حوزه بهداشتی جنسی و مسائل زناشویی فعالیت می‌کند. این فعالیت در چارچوب قوانین نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران بوده و همواره سعی بر آن داشتیم تا ضمن ارائه مطالب علمی مفید و مستند، محصولات بهداشتی استاندارد حوزه زناشویی را نیز ارائه کنیم. در همین راستا برای درمان موقتی و فوری گشاد شدن واژن استفاده از ژل قابض مخصوص بانوان را توصیه می‌کنیم. تمامی محصولات موجود در فروشگاه بصورت کاملا محرمانه ارسال خواهند گردید.

سوالات متداول (FAQ)

1- آیا زایمان طبیعی باعث شل شدن واژن می‌شود؟

بله، اما به‌مرور زمان بدن می‌تواند خود را ترمیم کند.

2- آیا رابطه زیاد باعث گشادی واژن می‌شود؟ 

خیر. ممکن است پس از رابطه و برای لحظاتی این احساس را داشته باشید، اما بلافاصله به‌حالت عادی خود باز می‌گردد.

3- آیا افزایش سن در تغییرات واژینال اثر دارد؟

بله، با افزایش سن سطح کلاژن و الاستین در بدن کاهش یافته و در نتیجه واژن سفتی و استحکام قبل را نخواهد داشت.

4- بهترین روش درمان گشادی واژن چیست؟

انجام تمرینات کگل، تغذیه سالم و کنترل وزن، درمان یبوست، اجسام سنگین را بلند نکنید، سیگار را ترک کنید.